نحوه اداره امور آموزش و پرورش

الف) مدیریت متمرکز آموزشی

در این روش اصول بنیادی و برنامه های اجرایی و مالی از طرف دستگاه مرکزی که معمولاً وزارت آموزش و پرورش است اعمال می گردد.در این روش اصول و خط مشی های یکنواخت و واحد با انعطاف پذیری کمتر بر اداره آموزش و پرورش حاکم است.

ب)مدیریت غیر متمرکز آموزشی

اداره امور به شیوه ای است که هر منطقه و ناحیه از طریق کمیته های آموزش و پرورش که منتخب مردم هستند در تدوین قوانین آموزش و در تصمیم گیری امور آموزشی اداری و مالی مربوط به مناطق خود استقلال دارند.در این گونه مدیریت اداره امور آموزش و پرورش بر سه اصل مهم استوار است:

1-دستگاه مرکزی از امر و نهی مستقیم در امور آموزش و پرورش نواحی اجتناب می کند و فقط هماهنگ کننده و تسهیل کننده در کدیریت آموزش و پرورش است.

2-اختیارات به طور وسیع و همه جانبه به مقامات محلی تفویض می شود.

3-مردم به سرمایه گذاری و تاسیس مدارس و کانون های آموزشی تشویق می شوند.

هزینه های آموزش و پرورش

1-هزینه های جاری :شامل حقوق کارکنان اداری و آموزشی هزینه های رفاهی معلمان، هزینه های خرید تجهیزات و وسایل آموزشی کم دوام مانند کتاب و دفتر و لوازم آموزشی مصرفی مانند گچ، صندلی و... هزینه های تعمیر ساختمان مدارس اجاره ساختمان های اداری و آموزشی، هزینه های ایاب و ذهاب دانش آموزان و کارکنان و هزینه ماموریت هاست.

2-هزینه های سرمایه ای :به هزینه هایی که برای ایجاد یا به دست آوردن دارایی های ثابت مثل هزینه خرید زمین، ساخت یا گسترش ساختمان مدارس، تجهیزات ماندنی مثل وسایل حمل و نقل و وسایل آزمایشگاهی است.

جمعیت و آموزش و پرورش

چشمگیرترین مساله جمعیت در دنیای امروز پدیده رشد جمعیت است. برای این که سطح آموزش و پرورش از نظرکمی و کیفی حفظ شود لازم است رشد جمعیت همراه با سرمایه گذاری لازم باشد تا به نیازمندی های روز افزون و تازه افراد از نظر آموزش و پرورش پاسخ مثبت داده شود. بنابراین در جوامعی که هنوز مساله بی سوادی حل نشده و هدف دسترسی به آموزش و پرورش همگانی تحقق نیافته است و همچنین مشکلات اقتصادی سرمایه گذاری ها در این امر را مشکل کرده است رشد سریع جمعیت عواقب زیر را دارد:

1-دسترسی به تعلیمات همگانی سخت تر و بی سوادی افزایش می یابد.

2-فضا های آموزشی (کلاس آزمایشگاه کتابخانه )به علت افزایش سالانه ثبت نامهای مدارس پر جمعیت تر می شوند و در نتیجه کیفیت آموزشی تنزل می یابد.

3-به خاطر تقاضای زیاد افراد برای آموزش ابتدایی حجم زیادی از بودجه آموزش و پرورش به تعلیمات ابتدایی اختصاص می یابد و عملاً سهم تعلیمات متوسطه و عالی از بودجه عمومی آموزش و پرورش کاهش می یابد.

4-افت تحصیلی به علت کمبود معلمان کتب درسی فضا های آموزشی و اجبار در چند نوبتی کردن مدارس افزایش می یابد.

بی سوادی و سواد آموزی

بر طبق تعریف یونسکو با سواد کسی است که بتواند مطلبی را به زبان بومی و ملی بخواند و بنویسد و بفهمد.بنابراین علاوه بر خواندن و نوشتن، فهم و درک مطلب نیز شرط با سوادی تلقی می شود. در عصر کنونی برای کشور هایی که انقلاب کرده اند هیچ آفتی بدتر از شمار روز افزون بیسوادان نیست. مساله بیسوادی را به هیچ وجه نمیتوان از مسائل کلی رشد و توسعه و بالاخص از مساله اساسی تغییر شالوده های اقتصادی و اجتماعی جدا ساخت. نگران کننده ترین خبر درباره بی سوادی وجود شکل های خاص و گوناگون آن در مناطق مختلف جهان است. همچنین آنچه در آمار جلب توجه می کند عدم وجود تناسب میان مردها و زنان است.گفتنی است ریشه کن کردن بی سوادی امری امکان پذیر است.مثلاً کوشش های کوبا در این زمینه موفقییت های زیادی داشته است.

آموزش ابتدایی

این آموزش به نخستین مرحله آموزش رسمی و همگانی اطلاق می شود و پر جمعیت ترین مقطع تحصیلی به شمار می رود.معمولترین سن آغاز تحصیلات رسمی 5 تا 7 سالگی است.مهمترین اهداف تعلیمات این دوره ایجاد مهارت های اصلی چون نوشتن خواندن حساب کردن و استدلال کردن و همچنین شکوفا کردن استعدادهای دانش آموزان و ایجاد عاداتی چون هنر گوش دادن سخن گفتن و مشاهده کردن است.

مدارس میانه

مدارس میانه به مراکز آموزشی اطلاق می شود که دانش آموزان پس از پایان دوره ابتدایی در این مدارس ثبت نام می کنند. در این دوره به شناسایی استعداد ها و قابلیت های متنوع دانش آموزان اهتمام می ورزند و یکی از دوره های مهم تحصیلی در اکثر کشور های جهان است. روش کار و برنامه این مدارس طوری تدوین شده است که دانش اموزان بتوانند از آن طریق رشته تحصیلی و شغلی را که با ذوق و استعدادشان مطابقت دارد تشخیص دهند.گروه سنی دانش آموزان این دوره نوجوانان 11 تا 14 سال تشکیل می دهند.

آموزش متوسطه

اصطلاح آموزش متوسطه در عرف بین المللی به دومین مرحله از آموزش رسمی اطلاق می شود. باید این نکته را دانست که این مفهوم در نظام های آموزشی کشور های مختلف شکل های متفاوتی دارد.محققان موسسات بین المللی تعلیم و تربیت به منظور اجتناب از هر گونه سر در گمی در مقایسه نظام های آموزشی متوسطه کشور های مختلف موافقت کرده اند که منظور از آموزش متوسطه دوره ای از تحصیلات باشد که آموزش گروه سنی 11-12 و 17-18 ساله را در بر می گیرد.

آموزش عالی

1- آموزش عالی کوتاه مدت :به مجموعه فعالیت های آموزشی اطلاق می شود که حداکثر طول مدت آن بعد از اتمام دوره متوسطه دو سال است.این گونه آموزش ها با هدف تامین مهارت و دانش مورد نیاز دانشجو در راستای نیازهای جامعه به ویژه بازار کار ارائه می شود.دوره هایی که در این موسسات برقرار است تقریباً به اندازه دوره های دانشگاهی متنوعند لیکن مدت آن کوتاه تر شرط ورود به آن آسان تر و از نظر هدف دانشگاهی نیستند و نیز گواهی نامه ای که در این قبیل مراکز اعطا میشود به اندازه گواهی نامه های دانشگاهها از اهمیت و شان علمی برخوردار نیست.

2-آموزش عالی بلند مدت یا آموزش دانشگاهی : آموزش دانشگاهی معمولاً در راس هرم آموزش عالی قرار دارد و هدف غایی آن تربیت افرادی متخصص کارشناس متفکر و دارای صلاحیت از نظر علمی و فنی برای کشور است. طول مدت تحصیل در دانشگاهها حد اقل 4 سال است که به اخذ درجه لیسانس یا گواهی نامه کارشناسی منتهی می گردد و دوره های فوق لیسانس و دکتری نیز در دانشگاهها دایر است.

بُعد افقی نظام آموزش و پرورش

نشان دهنده رشته ها و شعب تحصیلی متنوع در هر یک از مقاطع تحصیلی است و معمولاً در سطح تحصیلات متوسطه و عالی این بُعد نمایان تر است.

مدارس متوسطه جامع

این مدارس شاگردان گروه های سنی مشابه را تحت پوشش قرار می دهد و در آن جا برنامه جامعی شامل دروس کلاسیک فنی صنعتی و بازرگانی برای هر نوع استعداد و تمایل ارایه می شود.این نوع مدارس در سال های اخیر در برخی کشور ها مثل سوئد و انگلستان ایجاد شده اند.

مدارک و درجات تحصیلات دانشگاهی

1-دیپلم تعلیمات عالی یا فوق دیپلم :این مدرک به دانشجویانی اعطا می شود که حداقل دوره دو ساله تحصیلی خود را پس از اتمام تعلیمات متوسطه در یکی از موسسات آموزش عالی کوتاه مدت به پایان رسانده باشد و به اختصار نامیده میشود.

2-درجه لیسانس یا گواهینامه کارشناسی:این گواهی نامه به دانشجویانی داده می شود که 4 سال تحصیلی خود را با موفقیت پس از دوره متوسطه در یکی از موسسات آموزش عالی کشور گذرانده باشند.این مدرک خود شامل دو نوع مدرک از نظر رشته های کلی تحصیلی است:

الف)لیسانس در رشته علوم انسانی و اجتماعی (BA)

ب)لیسانس در رشته علوم تجربی (BS)

3-مدرک فوق لیسانس یا دانشنامه کارشناسی ارشد: این مدرک به دارندگان لیسانسی اعطا می شود که حداقل دو سال و حداکثر سه سال از عهده تکالیف درسی این دوره که شامل گذراندن واحد های درسی آن است بر آیند.در برخی از موسسات آموزش عالی شرط دریافت این مدرک تسلیم رساله ای قابل قبول از طرف دانشجو به دانشگاه است.

این مدرک خود شامل دو نوع مدرک از نظر رشته های کلی تحصیلی است:

الف)فوق لیسانس در رشته علوم انسانی و اجتماعی (MA)

ب)فوق لیسانس در رشته علوم تجربی (MS)

4-درجه دکتری:این مدرک از عالیترین درجات علمی دانشگاهی به شمار می آید و فقط به دانشجویانی که صاحب تحقیقات و تحصیلات ممتاز هستند پس از تهیه رساله و دفاع از آن اعطا می گردد.

این مدرک خود شامل دو نوع مدرک از نظر رشته های کلی تحصیلی است:

الف)دکتری در رشته علوم انسانی و اجتماعی (PhD)

ب)دکتری در رشته علوم تجربی (DS)

رشته های تحصیلی در آموزش عالی

رشته های تحصیلی در آموزش عالی بر اساس تعریف یونسکو در سال 1994 شامل 18 رشته کلی زیر است:

علم تعلیم و تربیت معلم، ادبیات، مذهب و الهیات، هنر های زیبا و هنر های کاربردی، حقوق، علوم اجتماعی و رفتاری، مدیریت اداری و تجاری، اقتصاد خانواده،خدمات بازرگانی، علوم طبیعی، علوم ریاضیات و کامپیوتر، علوم پزشکی و بهداشت، مهندسی، معماری و شهرسازی، بازرگانی و صنایع دستی، حمل و نقل و ارتباطات،کشاورزی جنگلداری و شیلات، ارتباطات جمعی و اسناد، رشته های تحصیلی طبقه بندی نشده.

آموزش مکاتبه ای

به شیوه ای از آموزش گفته می شود که در آن مدارس دانشگاهها و سایر موسسات آموزشی با ارسال جزوات درسی به وسیله پست، آموزش دانش آموزان و سایر دانشجویان را میسر می سازند. این شیوه تعلیمات به مطالعه در خانه و یا نظام یادگیری از طریق پست معروف است. در این شیوه از آموزش مکاتبه ای در آموزش بزرگ سالان و آموزش مداوم نیز بهره می گیرند.از ویژگی های آن استفاده فراوان از مطالب مکتوب فیلم های آموزشی نوار های درسی نوار های ویدیویی و امتحانات و ارزشیابی مکرر از کار دانش آموزان یا دانشجویان را می توان نام برد.

دانشگاه آزاد و موسسات آموزش عالی از راه دور

هدف از ایجاد این مراکز عبارت است از:

1-توسعه نظام آموزش عالی برای اینکه بتواند گروه کثیری از علاقه مندان به تحصیلات دانشگاهی را زیر پوشش آموزش عالی قرار دهد.

2-فراهم کردن فرصت آموزش عالی برای گروهی از افراد شاغل و زنان خانه دار که به دلایلی نمی توانند در دانشگاههای سنتی حضور یابند.

3-برقراری فضای علمی و آموزشی در داخل خانه ها و در قلمرو حرفه ای و شغلی افراد چه در شهر و چه در روستا با این هدف که فرهنگ عمومی جامعه متعالی گردد و معرفت شغلی و حرفه ای افراد ارتقا یابد.

4-برقراری روش های جدید و قابل انعطاف در سطح آموزش عالی که با اوقات آزاد دانشجویان هماهنگی داشته باشد.

آموزش عالی از راه دور در برخی از کشور های اروپایی بر این هدف تکیه دارد که ورود به دانشگاه را برای داوطلبانی میسر کنند که نتوانسته اند تحصیلات متوسطه خود را به پایان برند. مثلاً در سوئد در تصمیمی که اخیرًا اتخاذ شده دانش آموزی که فقط دو سال تعلیمات متوسطه را گذرانده است امکان ادامه تحصیل در آموزش عالی را خواهد داشت مشروط بر آنکه از عهده آزمون های استعداد بر آید.

جمعیت لازم التعلیم

به جمعیتی که بر اساس ضوابط تعلیمات همگانی یا اجباری کشوری مجبورند در مدرسه حضور یابند جمعیت لازم التعلیم اطلاق می شود.

آموزش و پرورش پیش از دبستان

این گونه آموزش ها به آموزش قبل از مرحله تعلیمات ابتدایی اطلاق می شود و معمولاً در کانون های آموزشی به نام مهد کودک و کودکستان ارائه می گردد.سن ورود کودکان به این مراکز آموزشی در کشورهای مختلف متفاوت است.امروزه طرفداران ای نوع آموزش معتقدند که این گونه آموزش ها می تواند عامل موثری در تقویت حس همکاری اجتماعی تربیت شخصیت و توانایی های اجتماعی کودکان باشد. این گروه از صاحب نظران معتقدند که آموزش یک یا دو ساله قبل از دبستان در توسعه خزانه لغوی کودکان ایجاد مفاهیم اساسی و قدرت بیان بسیار موثر است و کسب مهارت های مختلف از قبیل فصاحت نسبی در کلام و استعمال سریع مجموعه وسیعی از لغات این کودکان را به هنگام ورود به مدارس ابتدایی نسبت به همکلاسی هایشان که از این مزیت برخوردار نبوده اند ممتاز می سازد و این امتیاز احتمالاً تا آخر سال های تحصیلی حفظ خواهد شد.از جمله دلایلی که از سو ی دولتها در تایید آموزش پیش از دبستان و سرمایه گذاری برای توسعه آن ابراز شده است کمک به مادرانی است که مجبور به کار کردن در خارج از منزلند و مشارکت آنان در تولید و خدمات حرفه ای در جهت بالندگی اقتصادی کشور به اثبات رسیده است.

ج)خود گردانی مدیریت آموزشی

امروزه خود گردانی مدارس به عنوان راهی برای حل و فصل رضایت بخش مسائل آموزشی مناطق مورد توجه اغلب کشور های جهان است.نظام آموزشی خود گردان بر اثر تمرکز زدایی شکل می گیرد و انتقال اختیار و اتخاذ تصمیم به کانون های آموزشی و مدارس مناطق یک کشور از سوی اداره مرکزی آموزش و پرورش تفویض می شود. مهم ترین اختیارات تفویض شده در نظام آموزشی خود گردان به رده های پایین مدیریت و مراکز آموزشی عبارتند از:

1-تصمیم گیری درخصوص برنامه های درسی اهداف و محتوای دروس

2-تصمیم گیری در جهت حل و فصل امور آموزشی

3-تصمیم گیری درباره گزینش تربیت و استخدام کادر آموزشی و اداری

4-تصمیم گیری در زمینه تخصیص اعتبارات جهت خرید تجهیزات آموزشی

5-تصمیم گیری درباره وسایل آموزش و تدریس و تجهیزات لابراتور ها و کارگاهها

6-تصمیم درباره اوقات تشکیل کلاس امتحانات تعتیلات مدرسه و ساعات حضور هفتگی کارکنان و دانش آموزان در مدارس.

اداره نظام آموزش و پرورش در انگلستان بر سه اصل مهم استوار است:

الف)تفویض اختیار وسیع به مقامات آموزش و پرورش نواحی

ب)ترغیب و تشویق موسسات و انجمن های داوطلب به منظور سرمایه گذاری و شرکت در امور آموزشی و پرورشی

ج)اجتناب دستگاه مرکزی از امر و نهی صریح در زمینه اداره امور آموزشی و پرورشی نواحی و مدارس و تحمیل نکردن نظر ها درباره برنامه شیوه تدریس و استخدام معلم.

هر یک از مدارس ابتدایی دارای هیات مدیره و هر یک از مدارس متوسطه دارای هیات سرپرستان است و هیات های مذکور با همکاری مدیر مدرسه مسئول مستقیم کنترل و سازماندهی مدرسه و ناظر بر اجرای برنامه های آموزشی است.

آموزش بزرگسالان

مفهوم آموزش بزرگسالان از سواد آموزی و آموزش پایه ای تحول یافته است و امروزه آن را آموزش تکمیلی (که مکمل آموزش پایه ای یا حرفه ای است) و تمدید آموزش (که شامل دوره های آموزش ضمن خدمت کارآموزی و بازآموزی در زمینه کلیه مشاغل مختلف است )می نامند.این آموزش به اعتقاد «بولا» فراز و نشیب های زیادی داشته و از رشد بیرونی و درونی برخوردار شده است.

رشد بیرونی آن شامل:

الف)تنوع در برنامه های تدوین شده برای تعداد زیادی از سواد آموزان از جمله:کشاورزان کارگران والدین زنان خانه دار و نوجوانانی است که دسترسی به آموزش و پرورش رسمی نداشته اند.

ب)تنوع در شیوه های سوادآموزی و بهره گیری از آموزش رسانه ای مکاتبه ای و غیره

ج)تنوع در بهره گیری از مربیانی که به مشاغل دیگری غیر از آموزشیاری اشتغال دارند مانند مروجان کشاورزی مربیان تنظیم خانواده معلمان بهداشت سخنرانان مذهبی و صاحبان مشاغل تخصصی از جمله تکنسینها و مهندسان

رشد درونی آموزش بزرگسالان شامل تحول در مفهوم فلسفه و اهداف آن بوده است.

با توجه به تلاش ها و سرمایه گذاری های زیاد در امر توسعه آموزش بزرگسالان چه در کشور های در حال رشد و چه در کشور های توسعه یافته صنعتی هنوز میزان بی سوادی در افراد بزرگسال(سنین 15 سال به بالا)زیاد است همچنین متاسفانه میزان بی سوادی در کشور هایی مانند هند و جنوب صحرای آفریقا در حال افزایش است. بدون شک تا زمانی که در کشور های مذکور قشرهای زیادی از مردم در بی سوادی باقی مانده و دانش های لازم را برای مسئولیت هایی که جامعه به آنان محول کرده نیاموزند تحول اجتماعی اقتصادی و صنعتی امکان پذیر نیست.

موسسات بین المللی موثر در آموزش و پرورش تطبیقی الف) دفتر بین المللی تعلیم و تربیت

این دفتر مرکز مطالعات و اطلاعات درباره آموزش و پرورش تطبیقی است و در ژنو قرار دارد. از جمله وظایف این دفتر تدارک و سازماندهی گردهمایی بین المللی تعلیم و تربیت است که هر دو سال یکبار به دعوت مدیر کل یونسکو در ژنو برگزار می شود. این دفتر دارای مرکز اسنادی است که گزارشهای کشورهای عضو سازمان ملل متحد در زمینه تحولات آموزش و پرورش و نو آوری های آموزشی در این مرکز اسناد نگهداری می شود و در دسترس محققان و پژوهشگران جهت مطالعات تطبیقی آموزش و پرورش قرار می گیرد. همچنین یکی دیگر از فعالیتهای این دفتر برقراری کارگاهها و دوره های فشرده در زمینه شیوه های جمع آوری اطلاعات و اسناد و روشهای کتابداری است.این دفتر همه ساله اقدام به انتشار نشریات و کتبی می کند که از جمله آن ها می توان سالنامه بین المللی آموزش و پرورش یونسکو و فصلنامه تعلیم و تربیت را نام برد.

ب)موسسه یونسکو برای آموزش و پرورش

از جمله فعالیت های این موسسه می توان توسعه آموزش بزرگسالان، آموزش غیر رسمی در چهارچوب آموزش پایدار به ویژه سواد آموزی بزرگسالان و آموزش مداوم در سطح جهانی را نام برد.مهم ترین وظایف این موسسه را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:

1-جمع آوری تحلیل و مبادله اطلاعات در زمینه آموزش بزرگسالان آموزش و پرورش مهاجران اقلیت های زبانی و قومی و سواد آموزی زنان

2-تدوین طرح های پژوهشی مشترک درباره آموزش پایه غیر رسمی برای بزرگسالان و جوانان تحصیل نکرده

3-کمک به گسترش دوره های آموزش بزرگسالان در کشور های صنعتی

ج)موسسه بین المللی برنامه ریزی آموزشی

این موسسه مرکز کارآموزی پیشرفته و پژوهشی در زمینه برنامه ریزی و مدیریت آموزشی است و با انتشارات گسترده خود و همچنین تربیت متخصصان در این زمینه به گسترش آموزش و پرورش در سطح جهان اهتمام می ورزد.برنامه های پژوهشی این مرکز بر اساس اولویت های یونسکو در زمینه های آموزش پایه برای همگان گسترش منابع انسانی بالا بردن کیفیت آموزش و پرورش کاهش نابرابری های آموزشی در سطح جهان و سازماندهی و مدیریت آموزشی تدوین می گردد

مدارس متحد

هدف از تاسیس این کانون های آموزشی برانگیختن میل به مشارکت فعال در گسترش تفاهم و ارتقا صلح جهانی ذکر شده است.در این مدارس طرح هایی به اجرا در آمده است که مهم ترین آن ها عبارتند از:

1-شناسایی مسائل بشریت و نقش سازمان ملل متحد در حل و فصل رضایت بخش آنها

2-حقوق بشر و اتخاذ تدابیر و راه حل هایی که نیل به این هدف را میسر سازد

3-احترام به فرهنگ اقلیت های قومی نژادی و زبانی

4-محیط زیست

سواد آموزی کار ساز

مفهوم سواد آموزی کارساز یا سواد آموزی تابعی را از سال 1965 یونسکو مطرح کرد و آن اصطلاحی است که برای مشخص کردن طرح های یازده گانه برنامه سواد آموزی تجربی جهان به منظور رویارویی با مساله بیسواد به ویژه بیسوادان شاغل در مناطق مختلف جهان به کار برده شده است.

سواد آموزی کارساز، فقط به آموزش خواندن نوشتن و حساب کردن محدود نمی شود بلکه برنامه های درسی به صورتی تدوین می شود که مطالب آن ها اولاً در ارتباط با مشاغل گروه های سواد آموز باشد و ثانیاً تمام ابعاد زندگی را در بر گیرد و بر سراسر زندگی سواد آموز اثر گذارد. برخی از نظریه پردازان اعتقاد دارند که سواد آموزی کار ساز از پرورش توان حرفه ای و تولیدی نیز فراتر می رود و بر تمامی زندگی سواد آموز اثر می گذارد و وجوه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی آنان را متحول می سازد.

امروزه برنامه های سواد آموزی کارساز بر اساس اصول شش گانه زیر سازمان می یابد.

1-برنامه های آموزشی بر اساس نیازمندی های محسوس و شناخته شده فردی و جمعی سواد آموزان تدوین می شود و به گونه ای ارائه می شود که یاد گیرندگان دانش و معلومات خویش را در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی به کار برند.

2-انتخاب کلاس و محل آن زمان تشکیل و محتوای آموزشی آن و سرانجام انتخاب معلم به اختیار شرکت کنندگان است.

3-مشارکت فعالانه سواد آموزان و جامعه آنان در پیشبرد و اجرای برنامه ها و تامین منابع مالی آن ضرورت می یابد.

4-ادغام آموزش نظری و عملی در برنامه و انطباق آموزش با زندگی عملی و فعالیت های حرفه ای شرکت کنندگان

5-تداوم برنامه در مراحل بالاتر و محدود نکردن آموزش به دوره ی خاص و مدت زمان معین

6-ارزیابی حاصل کار فعالیت های آموزشی و بررسی نتایج برنامه به منظور ترسیم فعالیت های آینده

سن تحصیلی

در جهان امروز در کشورهای مختلف، تحصیلات در سنین متفاوت آغاز می گردد. معمول ترین سن تحصیلی پنج، شش و هفت است .

در ایران تا سال 1342، تحصیلات رسمی از هفت سالگی آغاز می شد و از آن به بعد به شش سالگی کاهش یافت.

زبان و آموزش و پرورش

زبان از دو بعد بر آموزش و پرورش تاثیر می گذارد:

الف) تعدد زبان یا دوزبانگی و چند زبانگی

در کشور هایی که دارای چند زبان محاوره و نوشتاری هستند ضمن آن که هزینه ها ی آموزش افزایش می یابد و تفاهم همگانی به عنوان یکی از مهم ترین عوامل تحکیم وحدت ملی اتفاق نمی افتد.

تحیقات یونسکو نشان داده است استفاده از زبان مادری در چهارچوب آموزش ، تنها وسیله معقول و موثر برای یاددهی سواد است.

ب) پیچیدگی زبان

زبان های پیچیده (مثل زبان چینی که از بیست و سه هزار حروف سمبولیک تشکیل شده است ) عمل آموزش و پرورش را طولانی و دشوار می سازد و تحصیل کردگان در چنین نظام های تربیتی دیرتر می توانند به ذخایر فرهنگی و مواریث اجتماعی دست یابند.

از جمله نتایج سودمند پیچیدگی زبان، مصون ماندن این گونه جوامع از نفوذ فرهنگی بیگانگان به ویژه استعمارگران فرهنگی است.

آموزش فنی و حرفه ای

آموزش های فنی در سطوح متفاوتی می تواند ارائه شود لیکن جهت کلی آنها متوجه مشاغلی در صنایع، کشاورزی، تجارت و یا مدیریت است و لزوماً اشتغال افراد را تضمین نمی کند.

جهت کلی آموزش های حرفه ای به سوی حرفه خاص و تخصص عملی است و لذا کار در کارگاه ها نوعی ضمانت شغلی را فراهم می سازد.

در کشورهای انگلیسی زبان اصطلاح آموزش فنی را معمولا برای آموزش در سطح عالی به کار می برند و از کالج های تکنولوژی پیشرفته و دانشگاه های فنی نام برده می شود. و در سابر سطوح آموزشی اصطلاح «پلی تکنیک» به کار گرفته می شود.

درکشورهای فرانسوی زبان، آموزش فنی یکی از رشته های تحصیلی اختیاری است که طی مرحله دوم تعلیمات متوسطه به دانش آموزان 15 تا 18 ساله ارائه می شود.

جمعیت دانش آموزان کشور

به مجموع دانش آوزان مقاطع مختلف آموزشی از جمله کودکستان، ابتدایی، راهنمایی، متوسطه، مراکز کودکان استثنایی و موسسات آموزشی شبانه و خارج از کشور اطلاق می شود.

بهره وری و آموزش حرفه ای

اقتصاددانان و برنامه ریزان آموزشی عوامل ذیل را در افزایش میزان بهره وری دوره های آموزش حرفه ای موثر می دانند:

برنامه درسی و شخصیت و اقتدار علمی مدرسان، مهیا بودن تجهیزات مدرن، مشارکت کاری و انجام پروژه های گروهی، آموزش ضمن کار و کنفرانس های تخصصی

مفاهیم اساسی در آموزش فنی و حرفه ای

در آموزش فنی و حرفه ای مفاهیم اساسی ذیل مطرح است:

1-ضریب اشتغال به تحصیل واقعی

به تفاضل نسبت دانش آموزان در یک مقطع تحصیلی در یک سال معین به جمعیت لازم التعلیم همان مقطع و مجموع ترک تحصیل کنندگان و تکرار کنندگان در همان سال گویند.

2-ضریب اشتغال به تحصیل ظاهری

عبارت از نسبت دانش آموزان در یک مقطع تحصیلی در یک سال معین به جمعیت و گروه سنی همان مقطع در همان سال است.

3-ضریب محرومیت تحصیلی

به تفاضل ضریب اشتغال به تحصیل واقعی از صد اطلاق می شود.

4-ضریب گذر تحصیلی

به نسبتی از شمار دانش آموزان که در سال تحصیلی معین از یک مقطع تحصیلی وارد مقطع تحصیلی دیگر می شوندو یا در داخل یک مقطع از یک کلاس به کلاس بالاتر می روند، گفته می شود.

5-اتلاف بر اثر تکرار پایه های تحصیلی

تکرار پایه تحصیلی و کلاس قبلی به دلیل عدم توفیق در امتحانات به اتلاف فردی و اجتماعی منجر می شود.

6-اتلاف بر اثر ترک تحصیل

به جدایی دانش آموز از مدرسه و محیط تحصیلی به علت مشکلات اقتصادی، آموزشی و اجتماعی اطلاق می گردد.

7-کار آموزی یا تعلیمات عملی

عبارت از کسب مهارت های خاص برای اشتغال به یک حرفه معین است پس سودمندی یک دوره کارآموزی بر اساس دسترسی به یک شغل مشخص می شود.

8-حرفه آموزی پایه ای

در این نوع ازآموزش ها مبانی و دانش مقدماتی یک شغل یا گروهی از مشاغل به قصد آماده کردن شاگرد برای استخدام یا برای احراز تخصص بعدی ارائه می شود.

این قبیل آموزش ها می تواند به عنوان مرحله ای مشخص از حرفه آموزی به شمارآید و یا می تواند در برگیرنده بخشی از بازآموزی[13] تلقی گردد.

9-آموزش ارتقائی یا آموزش تکمیلی

به نوعی آموزش اطلاق می شود که به منظور بالا بردن میزان مهارت و دانش ارائه می گردد و باید به گونه ای باشد که قابلیت تغییر و تحرک شغلی افراد افزایش یابد و معیارهای کار و نحوه اجرای وظایف فرد بهبود داده شود.

10-آموزش به هنگام کردن دانش

عبارت از ارتقا بخشیدن معلومات، مهارت ها و دانش حرفه ای افراد تا سطح جدید ترین دانش و تخصص های روز است.

11-آموزش متناوب

نوعی از آموزش است که شاگرد می تواند در مدرسه در طی ساعاتی از هفته به تحصیل اشتغال ورزد و در برخی اوقات نیز در کارخانه یا واحد اقتصادی حضور یابد و به کار مشغول شود.

بُعد عمودی نظام آموزش و پرورش

شامل سه سطح تحصیلی است که معمولاً به دوره های ابتدایی، متوسطه و عالی تقسیم می شوند.